DEHB Belirtileri

Dikkat Eksikliği Belirtileri

(a) Çoğu zaman dikkatini ayrıntılara veremez ya da okul ödevlerinde, işlerinde ya da diğer etkinliklerde dikkatsizce hatalar yapar(ayrıntıları gözden kaçırır ya da atlar, yaptığı iş hatalıdır).

(b) Çoğu zaman üzerine aldığı görevlerde ya da oynadığı etkinliklerde dikkati dağılır(ders dinlerken, konuşmalar ya da uzun bir okuma sırasında odaklanmakta güçlük çeker).

(c) Doğrudan kendisine konuşulduğunda çoğu zaman dinlemiyormuş gibi görünür(dikkatini dağıtacak başka bir uyaran olmasa da aklı başka yerde gibi görünür).

(d) Çoğu zaman yönergeleri izlemez ve okul ödevlerini, ufak tefek işleri ya da iş yerindeki görevlerini tamamlayamaz (karşıt olma bozukluğuna ya da yönergeleri anlayamamaya bağlı değildir)( işe başlar ama hızlı şekilde ilgisini yitirir ve dikkati dağılır).

(e) Çoğu zaman üzerine aldığı görevi ve etkinlikleri düzenlemekte zorluk çeker(dağınık ve düzensizdir, zaman yönetimi algısı kötüdür, zaman sınırlamalarına uyamaz).

(f) Çoğu zaman sürekli mental aktivite gerektiren görevlerden kaçınır, bunları sevmez ya da bunlarda yer almaya karşı isteksizdir(okulda verilen ödevler ve görevler).

(g) Çoğu zaman üzerine aldığı görev ya da etkinlikler için gerekli olan şeyleri kaybeder(okul gereçleri, kalemler, cep telefonu, anahtarlar,).

(h) Çoğu zaman dikkati dış uyaranlarla kolayca dağılır.

(i) Günlük etkinliklerinde çoğu zaman unutkandır(sıradan günlük işleri yaparken, getir götür işleri yaparken).

Not: Dikkat Eksikliği tanısı için yukarıdaki belirtilerin en az altısının altı ay süreyle olması gerekir.

 

 

Hiperaktivite Belirtileri

  1. Aşırı Hareketlilik

(a) Çoğu zaman elleri, ayakları kıpır kıpırdır ya da oturduğu yerde kıpırdanıp durur.

(b) Çoğu zaman sınıfta ya da oturması beklenen diğer durumlarda oturduğu yerden kalkar(sınıfta yerinden kalkar).

(c) Çoğu zaman uygunsuz olan durumlarda koşturup durur ya da tırmanır.

(d) Çoğu zaman sakin bir biçimde boş zamanları geçirme etkinliklerine katılma ya da oyun oynama zorluğu vardır.

(e) Çoğu zaman hareket halindedir ya da bir motor tarafından sürülüyormuş gibi davranır.

(f) Çoğu zaman çok konuşur.

  1. Dürtüsellik

(g) Çoğu zaman sorulan soru tamamlanmadan cevabını yapıştırır.

(h) Çoğu zaman sırasını beklemede güçlüğü vardır(kuyrukta vb.).

(i) Çoğu zaman başkalarının sözünü keser ya da başkalarının yaptıklarının arasına girer(konuşmaların, etkinliklerin ve oyunların arasına girer, sormadan ya da izin almadan başkalarının eşyalarını kullanmaya başlayabilir).

Not: Hiperaktivite tanısı için aşırı hareketlilik ve dürtüsellik belirtilerinin en az altısının altı ay süreyle olması gerekir.

 

DEHB İçin Günlük Hayatta Kullanılan Cümleler-Anne ve Babanın Dilinden

  • Bilgisayara-telefona verdiğini dikkatin yarısını derslerine verse çok daha başarılı olurdu.
  • Ona ders deme ne dersen de. Ders yap denilince kıyamet kopuyor.
  • Haydi demekten dilimizde tüy bitti.
  • Hep ödevlerini unutur.
  • O kadar dağınık ve sorumsuz ki uyarmadan edemiyoruz.
  • Ne zaman derse otursa hep bir bahane ile kalkar. İki de bir aklına bir şey gelir. Tuvalete gider vb.
  • Hep erteler, son dakikaya bırakır.
  • Bir konudan diğerine atlar.
  • Plansız ve dağınıktır.
  • Maymun iştahlıdır.
  • Düz duvara tırmanır.
  • Eli dursa ayağı durmaz.
  • Çok ısrarcıdır.
  • Ya isteği yerine gelecek ya da kıyamet koparıyor.
  • Onu zaptetmek imkansız.
  • Ele avuca sığmıyor.
  • Misafirlikte veya dışarda rahat vermiyor.

 

DEHB İçin Günlük Hayatta Kullanılan Cümleler-Öğretmenlerin Dilinden

  • Aslında zeki ama kendini derse vermiyor.
  • Kendisi sınıfta ama aklı başka yerde.
  • Dersi dinlemiyor gibi görünüyor ama soru sorduğumda yanıtlar.
  • Dikkatini toplamakta güçlük çekiyoruz.
  • Yanındakilerle konuşur.
  • Derste dalıp gider.
  • Sürekli dalgın ve dağınık.
  • Ödevlerini unutur ve görevlerini aksatır.
  • Dikkatsizce hatalar yapıyor.
  • Sınıfta gezinip durur.
  • Sırasına bir türlü sığmıyor.
  • Derste bir takım sesler çıkarır.
  • Çabuk sinirlenir.
  • Sürekli bir şeylerle uğraşır.
  • İzin almadan konuşur ve başkasının yerine cevap verir.

 

 

 

 

DEHB ve Cinsiyet İle İlişkisi

            DEHB, erkeklerde kızlardan daha sık görülmektedir. Yapılan çalışmalarda 3 kat daha fazla iken kliniğe başvurmada bu oran 9 kata kadar çıkabilmektedir. Bunun nedeni ise erkeklerde davranışsal problemlerin ve kızlarda dikkat eksikliğinin daha fazla olmasından kaynaklantadır. Erişkinlikte E/K oranı 1.5-2 kata düşmektedir.

Erkeklerde daha çok bileşik tip görülmekte iken kızlarda daha çok dikkat eksikliği baskın tip görülmektedir. Buda kliniğe başvurmayı etkilemekte ve kızların hak ettiklerinden daha düşük eğitim almalarına ve ilerde mesleki yetersizlik yaşamalarına sebep olmaktadır.

DEHB ve Nedenleri

DEHB’nin oluşmasında genetik yatkınlık ve çevresel faktörler yer almaktadır.

  1. Genetik Faktörler: DEHB’nin oluşmasında temel sebebin genetik olduğuna dair kanıtlar artmaktadır. DEHB’nin genetiği çok karmaşıktır ve oluşmasında bir çok gen rol oynamaktadır(poligenetik). Özellikle dopamin ile ilişkili genlerin önemli bir rolü vardır.DEHB’de genetik geçişin % 76 civarında olduğu tespit edilmiştir. DEHB’li çocukların hem ebeveynlerinde hem de kardeşlerinde DEHB görülme riski normal kişilere göre 2-8 kat daha fazladır.
  2. Kimyasal Faktörler: Bu alanda yapılan çalışmalarda başta dopamin olmak üzere noradrenalinin ve serotoninin etkisinin olabileceği tespit edilmiştir.
  3. Anatomik-Yapısal Faktörler: DEHB’lilerde beyin hacmi normal kontrollerden küçüktür. Bu küçüklük özellikle beynin ön bölgesinde daha barizdir. DEHB’de etkilenen alanlar özellikle beynin ön bölgesi ve beyinciktir. Ayrıca yapılan çalışmalarda beynin ön bölgesinde aktivitenin azaldığı tespit edilmiştir. 
  4. Çevresel Faktörler:
  • Doğum öncesinde: genç ve ileri anne yaşı, ailede DEHB, hamilelikte enfeksiyon, sigara ve alkol kullanımı, annede stres kaygı, düşük folik asit düzeyini olması.
  • Doğumda: düşük doğum ağırlığı, doğumsal zorluklar-problemler
  • Doğum sonrasında: ebeveynde antisosyal davranışlar, parçalanmış aile, erke yaşta duygusal yoksunluklar ve ihmal olması.

DEHB’nin Sıklığı  

            Bu alanda pek çok araştırma yapılmıştır. Çocuk ve ergenlerde DEHB oranı % 3-13 arası olduğu tespit edilmiştir. Yetişkinlerde yapılan çalışmalarda ortalama % 3.4(% 1.9-% 4.4) olduğu bildirilmiştir. Türkiye’de yapılan çalışmalarda sıklığı % 5-12 arasında olduğu ifade edilmiştir.

DEHB Zeka İle İlişkili Bir Durum Mudur?

DEHB düşük zekalıdan, yüksek zekalıya kadar her zeka düzeyinde görülebilen bir durumdur yani zeka ile ilişkili bir durum değildir.

Yüksek zeka bazen maskeleyici olabilmekte ve tanı ihmal edilmektedir. Bunun nedeni bu kişilerin ortalamanın üstünde performans göstermeleridir. Fakat her ne kadar ortalamanın üstünde başarı gösterselerde bu başarı onların zeka seviyesinin altında bir seviyededir. Yüksek zeka DEHB’nin yol açtığı kayıpları azaltmakla birlikte tam olarak DEHB’nin yol açtığı fiziksel-zihinsel problemlere karşı korumamaktadır.

DEHB ve Alt Tipleri

  1. DEHB-Bileşik Tip: İki belirti grubundan da belirtiler içermektedir. Klinik başvurular en çok bu tipte olmaktadır.
  1. DEHB-Dikkat Eksikliği Baskın Tip: En yaygın tiptir. Kızlarda daha fazla görülmektedir. Bu alt tipin tanısı çok sık edilmektedir. Sıklıkla içe dönük bireylerdir. Kaygı bozukluğu veya depresyonla başvurabilirler.
  1. DEHB-Hiperaktivite/Dürtüsellik Baskın Tip

DEHB Nedir?

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) çocukluk çağında başlayan süreğen ve kişinin yaşamını ve işlevselliğini olumsuz yönde etkileyen aşırı hareketlilik, dürtüsellik (düşünmeden hareket etme), dikkat dağınıklığı belirtileri ile karakterize olan psikiyatrik bir bozukluktur.