Kekemelik

Kekemelik

Herkesin konuşmasında akıcılıkta bozulma ortaya çıkabilir. Kekemelik, bireyin konuşmasının gerek akıcılık gerekse zamanlama yönünden gelişimsel düzeyine uygun olmayacak şekilde bozulmasıdır.

Belirtileri

Ses ve hece tekrarları, duyulabilir ya da sessiz duraksamalar, sesleri uzatma, dolaylı yoldan konuşma, konuşurken soluk alma, hece-ses-sözcük ekleme olabilir. Daha ağır formlarda sıklıkla ek belirtiler(çabalama veya mücadele davranışları) eşlik eder. Bunlara örnek olarak, bakışları kaçırmak, gözleri kısmak, dudakları büzmek, dili itmek, çenenin atması-itilmesi-silkinmesi, kas gerginliği, titremeler, başı öne veya geriye doğru eğme ya da yana çevirme, gövdeyi eğme veya döndürme, parmak şatlatma, el-kol hareketleri verilebilir. Bunlara ek olarak kaçınma belirtileri ortaya çıkabilir. Bunlara örnek olarak takıldığı kelimeleri söylemekten kaçınma, kısa yanıtlar verme, suskunluk, göz teması kurmama verilebilir. Kişi yaşadığı duruma bağlı olarak aile üyeleri veya iyi tanıdığı kişiler dışında kimseyle konuşmayabilir. Bunlara ek olarak otorite figürleri(öğretmenler vb.) ve telefonla konuşmaktan kaçınabilir.

Belirtilerin tarzı değişkendir. Hafif tipten bireyde iletişimi olanaksız kılan ve ciddi sıkıntılar oluşturan tabloya kadar değişebilir. Kekemeliğin düzeyi ortama, kaygı düzeyine, yorgunluğa, içinde bulunulan duygu duruma(heyecan, mutluluk, sinirlilik kekemeliği arttırabilir), telefon-topluluk karşısında-otorite figürleri ile konuşmaya bağlı olarak değişebilir.

Sıklığı ve Seyri

Yapılan araştırmalarda sıklığı % 1-3 arasında tespit edilmiştir. Kızlarda erkeklerden dört kat daha sık görülmektedir. Başlangıç yaşı genellikle 2-7 yaş arasıdır. Çoğu çalışmada % 80’ lere varan kendiliğinden düzelme oranı bildirilmiştir.

Nedenleri

Gelişimsel ve sonradan edinilmiş olmak üzere iki tipi bulunmaktadır. Edinsel tip bir nörolojik bozukluk veya psikiyatrik rahatsızlıktan(örn: kafa travması, duygusal travma vb.) sonra gelişir. Edinsel tipte rahatsızlık öncesi konuşmada herhangi bir problem yoktur. Gelişimsel tipte herhangi bir bozukluk yokken gelişir. Olası risk faktörleri:

  • Genetik(birinci derece akrabalarda olması riski 2-3 kat arttırmaktadır)
  • Beynin gelişim ve çalışma farklılığı
  • Psikolojik faktörler(özellikle duygusal travma)
  • Beyne zarar verebilecek(nörolojik hasara yol açabilen)(travma) faktörlerdir.

Tedavi

İyileşme bir kısmında kendiliğinden, kimisinde çok az bir müdahale ile kimisinde ise yoğunlaştırılmış terapi gerekir. Tedavi kişiye özgü olarak belirlenmeli ve bütüncül bir yaklaşım gösterilmelidir. Tedavi seçenekleri:

  • Konuşma terapisi(Temel tedavisi)
  • İlaç tedavileri(eşlik eden ek belirtiler ve bozukluklar için)

Ailelere Bazı Öneriler

Ailenin bazı tutum ve davranışları özellikle kekemeliği daha da kötüleştirebilir. Bu açıdan ailenin aşağıdaki önerilere dikkat etmesi yararlı olacaktır.

  • Çocuğa konuşma sırasında baskı yapılmamalı,
  • Kelime veya cümleler düzeltilmemeli veya tamamlanmamalı,
  • Çocuğun kendini rahatça ifade etmesine olanak tanımak,
  • Konuşurken sabırla dinlenilmesi,
  • Çocuğun dikkatinin konuşma üzerine çekilmemesi,
  • Rahat konuşma ortamları sağlamak,
  • Çocuğun konuşmasına sözel ve duygusal tepki vermemek gerekir.

Konuşma Gecikmesi ve Diğer Konuşma Bozuklukları(Telaffuz ve Özgül Dil Bozuklukları)

KONUŞMADA GECİKME

            Konuşmada gecikme sebebi çeşitli hastalıklar olabilmektedir. Toplumda genel bir mit olan sonra konuşur yanlış algısı telafisi mümkün olmayan durumlarla neticelenebilir. Bu açıdan konuşması gecikmiş bir çocuğun bir uzman tarafından mutlaka değerlendirmesi gerekir.

            Olası konuşmada gecikme nedenleri:

  • Otizm
  • Zihinsel engellilik(hastaneye başvurularda en sık tespit edilen neden, > %50)
  • İşitme kaybı
  • Gelişimsel dil gecikmesi
  • Özgül dil bozukluğu
  • Psikososyal yoksunluk(uyaran eksikliği, ihmal vb)
  • Çift dillilik(çift dil konuşan ailede büyümek)
  • Seçici konuşmazlık(selektif mutizm)
  • Serepral palsi
  • Nörolojik bozukluk

          Bundan dolayı çocuğun kapsamlı bir şekilde değerlendirilmesi, olası risk faktörlerinin tespiti ve müdahalenin düzenlenmesi gerekir.

KONUŞMA SESİ BOZUKLUĞU(Telaffuz-Sesletim Bozukluğu) 

            Kişinin yaşına, gelişim düzeyine uygun olarak konuşmasında beklenen düzgünlüğün ve ses uyumunun olmamasıdır.

            Bu bozukluğu olan çocuklar konuşma seslerini doğru çıkaramazlar. Sessiz harfleri söyleyememe-atlama(çatal yerine çat demek), sesler unutulabilir, sesler yer değiştirebilir(kaç yerine çak demek), sesin değişmesi(k yerine t demek) gibi durumlar ortaya çıkabilir. Heceler ve sözcüklerdeki seslerin sırası değişebilir. En çok hata yapılan sesler ı, r, s, z, t ve ç dir. Fakat bu sesleri çıkarmadaki zorluk çoğunlukla yaşla birlikte düzelir.

           Sıklığı okul öncesi dönemde % 3, 6-7 yaşta % 2 ve ergenlerde % 0.5 olarak tespit edilmiştir. Hafif ve orta düzeydeki vakalarda müdahaleli veya müdahalesiz % 75 ‘i 6 yaşa kadar düzelmektedir.

           Tedavi bozukluğunun derecesine, işlevselliği ne kadar bozduğuna bağlı olarak bireysel olarak düzenlenir. Ruh sağlığı profesyoneli ve konuşma terapisti tarafından değerlendirildikten sonra ve tedavisi düzenlenir.

ÖZGÜL DİL BOZUKLUĞU(ÖDB)

            ÖDB olan çocuklar normal zeka seviyesine ve işitmeye sahip olmasına rağmen kendilerinden beklenen düzeyde kelimeler ve cümleler ile düşüncelerini ifade etmekte güçlük çekerler.

Belirtileri

             Kısıtlı kelime dağarcığı ile konuşmaya çabalarlar, dil bilgisi bozuk ve kısa cümleler kurarlar. Konuşmaları karmaşıktır. Sözcük dağarcığında kısıtlılık, yeni sözlükler öğrenmede zorluk, sözcük bulma ya da kullanma hataları, alışılmadık sözcükler kullanma, karşılıklı konuşmayı sürdürmede zorluk, bazen jest ve mimikleri kullanamama durumu olabilir. Bu çocukların başkalarının konuştuklarını anlaması yaşına uygundur(ağır vakalrada bu da etkilenebilir). Şiddetli vakalarda çocuk kendine söylenileni anlamayabilir-yapmayabilir ve uygunsuz yanıtlar verebilir.

Nedenleri     

             Gelişimsel ve sonradan edinilmiş olmak üzere iki tipi bulunmaktadır. Edinsel tip bir nörolojik bozukluk ve tıbbi hastalıktan sonra gelişir. Gelişimsel tipte herhangi bir bozukluk yokken gelişir. Olası risk faktörleri:

  • Genetik etmenler
  • Çevresel etkenler(düşük sosyoekonomik düzey, tek ebeveynli aile, geniş aile yapısı, gebelik ve doğum problemleri, istismar ve ihmal)
  • Gelişimsel yetersizlikler
  • Beyindeki anormallikler
  • Kafa travmaları, felç, tıbbi hastalık, zehirlenme veya boğulma tehlikesi

Tedavi 

          Tedavi bozukluğunun derecesine, işlevselliği ne kadar bozduğuna bağlı olarak bireysel olarak düzenlenir. Ruh sağlığı profesyoneli ve konuşma terapisti tarafından değerlendirildikten sonra ve tedavisi düzenlenir. Çoğunlukla müdahale yüz güldürücüdür(% 50-80 oranında normal seviyede dil becerileri kazanırlar).