Çocuk ve Ergenlerde Özgül Fobi

Korku, yaşam için gerekli olan ve olağan bir duygudur. Kişinin tehlikeden korunmasına yardımcı olur. Çocukluk çağında bazı dönemsel korkular olabilir ve tamamen normaldir. Örneğin, bebeklik döneminde yabancı korkusu, hayvan korkusu. Bu tarz dönemsel korkuların zamanla azalması ve ortadan kalkması beklenir.

Özgül fobi, bir nesne ya da durumdan sürekli ve aşırı derecede korkma ile ortaya çıkan bir durumdur ve kişinin günlük işlevselliğinde bozulmaya yol açar.

BELİRTİLERİ

            Beş alt tipi bulunmaktadır:

  • Hayvan tipi(Çocuklarda en sık görüleni)
  • Doğa-çevre tipi(Çocuklarda en sık görüleni)
  • Kan-iğne-yara tipi
  • Durumsal tip(Asansör, yükseklik vb.)
  • Diğer tipler(Boğulma, yüksek ses, kostümlü karakterler vb.)

Korkulan durumdan kaçılır veya yoğun bir sıkıntı ile bu duruma katlanılır. Çocuklarda bu durum kendini ağlama, öfke atakları, donakalma veya bir yetişkine yapışma gibi davranışlarla gösterebilir. Anksiyete sırasında bazı fiziksel belirtiler ortaya çıkabilir. Örneğin, kalp atışının hızlanması, baş dönmesi, bulantı, bayılma hissi yaşanabilir.

Belirtiler fobinin tipine göre değişiklik gösterebilir. Örneğin, fırtına korkusu olan bir çocuk sık sık hava durumunu kontrol edebilir. Köpek fobisi olan bir çocuk köpek bağlı bile olsa köpeğin olduğu ortama girmeyebilir. Kan fobisi olan birisi kanı gördüğünde bayılabilir. Bazı çocuklarda sadece fobik durumun sözü geçtiğinde ya da resmini görse bile yoğun anksiyete yaşanabilir.

NEDENLERİ

Genetik Özellikler

Özgül fobinin oluşumunda önemli rolü bulunmaktadır. Yapılan çalışmalar özgül fobinin ailesel bir bozukluk olduğunu göstermektedir. En yüksek kalıtım oranı kan-iğne-yara fobisindedir(% 28-63).

Ailesel Etmenler

Kaygılı olan çocukların aileleri olmayan çocuklara göre daha korumacı ve kontrol edici bulunmuştur. Yine aileler, çocuklarının fobik nesne ya da durumlardan kaçınmasını kabul ederek/kaçınmasına izin vererek onların korkularını pekiştirebilirler. Örnek: Karanlık korkusu olan çocuğun anne babayla yatmasına izin verilmesi.

Hassas Kişilik

“Hassas kişilik”, bazı çocukların diğerlerinden daha kolay endişeli, korkulu, üzüntülü olma eğiliminde olduğu anlamına gelir. Kötü durumlara, tehditkar nesnelere ve bilgilere daha güçlü tepki verirler. Duyarlı bir kişiliği olan bir çocuğun yaşam boyu anksiyete bozukluklarına ve bazen de depresyona neden olabilecek olumsuz duygulara maruz kalma riski artar.

Kontrol Hissi

Hassas bir kişiliğe sahip olan ve yaşamlarında meydana gelen şeyleri kontrol edemeyeceklerini düşünen çocukların kötü deneyimlerden olumsuz bir şekilde etkilenme olasılığı daha yüksektir. Çocuğun kontrol hissi dışındaki bu şeyler, bir çocuğun dünyayı deneyimleme, zorlukları çözme ve gerektiğinde yardım alma imkânlarını sınırlayan durumlar yüzünden ağırlaşabilir. Bir çocuğun kötü durumlar üzerinde bir dereceye kadar kontrolü elinde tuttuğu hissinin onları geride bırakarak ya da onlarla başa çıkma becerilerini öğrenerek bir anlamda gelişmesi gerekir.

Kötü Deneyimler

Hassas bir kişiliği olan bir çocukta, kötü deneyimler çocuğun kaygılarını belirli şekillerde ortaya çıkarabilir. Örneğin, sınıf arkadaşları tarafından alay konusu olan bir çocukta sosyal kaygı gelişebilir. Bir yabancı çocuğa sert muamele ederse ayrılma kaygısı ortaya çıkabilir.

SIKLIĞI

Çocukluk çağında en sık görülen anksiyete bozukluğudur. Çocuk ve ergenlerin ortalama % 5-10’unda görülür. Her yaşta görülebilir. Ortalama başlangıç yaşı 10’ dur. Kızlarda erkeklerden daha fazla görülür.

TEDAVİSİ

Tedavi kişinin ihtiyacına göre düzenlenmektedir. Özgül fobi etkin bir şekilde tedavi edilebilmektedir. Bazen sadece terapi, bazen sadece ilaç bazen de her ikisi birlikte kullanılabilmektedir.

  1. Bilişsel Davranışçı Terapi(BDT): Özgül fobide en çok kullanılan terapi ve tedavi yöntemidir. İlgili yazımıza bakılabilir.
  2. İlaç Tedavileri: Gerektiğinde hem özgül fobi hem de eşlik eden bozukluklar için kullanılmaktadır.
  3. BDT + İlaç Tedavisi: En etkin tedavi yöntemi budur.