Özgül Öğrenme Bozukluğu(ÖÖB)(Disleksi)

Kişinin yaşı, zeka düzeyi ve aldığı eğitim göz önünde bulundurulduğunda okumada, yazılı anlatımda ve sayısalda(matematik) öğrenme ve becerilerini kullanma güçlüğüdür. Üç alt tipi bulunmaktadır: Okuma bozukluğu, yazılım anlatım bozukluğu ve sayısal(matematik) bozukluk.

Sıklığı ve Seyri

Okul çağındaki yaygınlığı % 5-15, erişkinlerdeki yaygınlığı % 4 olarak bildirilmiştir. Erkeklerde kızlara göre 2-3 kat daha sık görülmektedir. Okuma ve yazılı anlatım bozuklukları erkeklerde sayısal bozukluk ise kızlarda daha fazla görülür.

Ergenliğe doğru kısmi bir düzelme olmakla birlikte ÖÖB yaşam boyu süren yapısal bir bozukluktur.

Sebepleri Nelerdir?

Genetik, yapısal ve çevresel etkenlerin etkileşimi sonucu ortaya çıkar. ÖÖB oluşma riskini arttıran-tetikleyen veya gidişi daha olumsuz hale getiren faktörler:

  • Kalıtım-genetik: Birinci derecede ÖÖB olması riski 8-10 kat arttırmaktadır. Yapılan çalışmalarda da çok sayıda genin disleksi gelişiminde rolü olduğu belirlenmiştir.
  • Beynin ilgili kısımlarının diğer çocuklara göre farklı çalışması: örnek olarak okuma sırasında işitsel ve görsel uyum yani konuşma sesi ile harfleri ilişkilendirmek gerekmektedir. ÖÖB olan çocuklarda diğer çocuklara göre bu uyumu sağlayacak beynin ilgili kısımılarnda yeteri kadar aktifleşme olmamaktadır.
  • Yoksulluk
  • Uygun eğitim olanaklarının olmaması
  • Erken doğum
  • Düşük doğum ağırlığı
  • Hamilelikte sigara içimi

ÖÖG, zeka ile ilişkisi yoktur ve üstün yetenekli kişilerde de görülebilmektedir.

Belirtileri Nelerdir?

Temel akademik becerilerin öğrenilmesinde süreklilik gösteren bir güçlük vardır. Okulun başlaması ile birlikte doğru ve akıcı okuma, okuduğunu anlama, yazı yazma ve imla, aritmetik hesaplama, matematiksel akıl yürütme ve problem çözme alanlarında zorluklar ortaya çıkar. Çocuk beklenenden daha düşük akademik başarıya sahip olur ya da ortalama bir başarı için yoğun çaba harcanması gerekir. Çocuklarda bu durum okul performanslarını önemli ölçüde bozar.

Yeni sözcükleri öğrenmede güçlük çekebilir ve okuma yazmayı yaşıtlarına göre daha geç öğrenir. Okurken yavaş ve yanlış okuma, harf, hece ve satır atlama sıktır. Okuduğunu anlamakta güçlük çeker. Düzgün cümle oluşturma, olayları doğru sırada anlatma ve kendini ifade etme ile ilgili sorunları olabilir. Alfabeyi, günleri, ayları, sayıları, çarpım tablosunu ve saati öğrenmede güçlük çekebilirler. Motor becerileri zayıf olabilir. Yönlerini, sağı solu ayırmada zorluk yaşayabilirler. Okuma hızları yaşıtlarına göre daha yavaştır. Sesli okumaktan kaçınabilirler. Mecazları anlamakta zorlanırlar.

Tüm bu belirtilere bağlı olarak okula gitmek istememe, okul reddi, özgüven problemi, çekingenlik, anksiyete bozukluğu, depresyon gibi başka psikiyatrik bozukluklar da tabloya eklenebilir. İleriki yaşamlarında okulu bırakma, işsizlik gibi durumlarla karşılaşma riskleri artmaktadır.

Tanısı Nasıl Konulur?

Tanı klinik olarak konulmaktadır. Kişinin tıbbi, gelişimsel, eğitimsel özellikleri ve aile öyküsü araştırılır. Öğretmenlerden bilgi alınır. Klinikte çocuk ve ailesiyle görüşülür. Gerektiğinde tanıyı destekleme veya ayırıcı tanı açısından psikolojik testler istenebilmektedir(WISC-R veya yeni sürümü WISC-IV, zeka testi vb. ). Bütün bilgiler bir araya getirilerek tanı konulur ve tedavi düzenlenir.

Ayırıcı Tanı-Eşlik Eden Bozukluklar

ÖÖB tanısı koyarken çok dikkat edilmelidir. Çünkü bir sürü karıştırıcı veya benzer belirtilerle ortaya çıkarabilecek bir sürü durum bulunmaktadır. Bunlara örnek olarak:

  • Eğitim şartları
  • Çift dilli olma
  • Görme-işitme problemleri
  • Nörolojik bozukluklar
  • Zeka geriliği
  • Dikkat eksikliği hiperaktvitie bozukluğu verilebilir.

Tanı koyarken bu durumlarında değerlendirilmesi, gerektiğinde dışlanması veya eşlik etmesi durumunda tedavi edilmesi gerekmektedir.

Tedavi 

  • Destek eğitim programları: Çocuğun ihtiyacına göre çocuğa özgü eğitim programı-desteği verilmesi gerekmektedir.
  • ÖÖB tedavisinde etkinliği kanıtlanmış bir ilaç tedavisi yoktur. Ancak aşlik eden bozuklukların tedavisinin yapılması ÖÖB’ ye yönelik yaklaşımların etkinliği arttıracaktır.